اموال موجود در دست مردم یا جنبه حقیقی دارد و یا جنبه حقوقی، به این معنا که یا مال شخصی است و یا مربوط به نهادهای دولتی، و شرکت های خصوصی است. مسلما استفاده بدون اذن و اجازه از اموال غیر، (شخصی یا غیر شخصی)، جایز نبوده و حکم غصب را دارد.[1] امام زمان (عج) می فرمایند: "برای هیچ کس جایز نیست که در مال دیگری، بدون اذن صاحب مال، تصرف کند".[2] اما باید توجه داشت که تذکر به پدر باید با نهایت احترام باشد، و تا می توانید از روش های غیر مستقیم استفاده کنید. از طرفی، چه بسا ایشان به این موضوع توجه نداشته و از روی عمد دست به چنین عملی نزده است. در این جا توجه شما را به نظر مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای جلب می کنیم: سؤال: این جانب اقدام به استفاده شخصی از بیت المال کرده‏ام، وظیفه من برای بری‏ء الذّمه شدن چیست؟ استفاده شخصی از امکانات بیت المال تا چه حدّی برای کارمندان جایز است؟ و در صورتی که با اذن مسئولین مربوطه باشد، چه حکمی دارد؟ جواب: استفاده کارمندان از امکانات بیت المال در ساعات رسمی کار به مقدار متعارفی که مورد ضرورت و نیاز است و شرایط کاری بیانگر اذن به کارمندان در این مقدار از استفاده است، اشکال ندارد و هم چنین استفاده از امکانات بیت المال با اذن کسی که از نظر شرعی و قانونی حق اذن دارد، بدون اشکال است. در نتیجه اگر تصرفات شخصی شما در بیت المال به یکی از دو صورت مذکور باشد، چیزی در این رابطه به عهده شما نیست، ولی اگر از اموال بیت المال استفاده غیر متعارف کرده باشید و یا بدون اذن کسی که حق اذن دارد، بیشتر از مقدار متعارف استفاده نمایید، ضامن آن هستید و باید عین آن را اگر موجود باشد به بیت المال برگردانید و اگر تلف شده باشد، باید عوض آن را بدهید و هم چنین باید اجرت المثل استفاده از آن را هم در صورتی که اجرت داشته باشد به بیت المال بپردازید.[3] [1] نک: امام خمینی، تحریرالوسیلة، ج2، ص172 . [2] حر عاملی، محمد حسن، وسائل الشیعة، ج 25، ص 386. [3] اجوبة الاستفتائات، ترجمه فارسی، ص 515.
پدرم در یک سالن ورزشی کار می کند. استفاده شخصی از تخته وایت برد سالن در منزل خودمان چه حکمی دارد؟
اموال موجود در دست مردم یا جنبه حقیقی دارد و یا جنبه حقوقی، به این معنا که یا مال شخصی است و یا مربوط به نهادهای دولتی، و شرکت های خصوصی است. مسلما استفاده بدون اذن و اجازه از اموال غیر، (شخصی یا غیر شخصی)، جایز نبوده و حکم غصب را دارد.[1] امام زمان (عج) می فرمایند: "برای هیچ کس جایز نیست که در مال دیگری، بدون اذن صاحب مال، تصرف کند".[2] اما باید توجه داشت که تذکر به پدر باید با نهایت احترام باشد، و تا می توانید از روش های غیر مستقیم استفاده کنید. از طرفی، چه بسا ایشان به این موضوع توجه نداشته و از روی عمد دست به چنین عملی نزده است. در این جا توجه شما را به نظر مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای جلب می کنیم: سؤال: این جانب اقدام به استفاده شخصی از بیت المال کردهام، وظیفه من برای بریء الذّمه شدن چیست؟ استفاده شخصی از امکانات بیت المال تا چه حدّی برای کارمندان جایز است؟ و در صورتی که با اذن مسئولین مربوطه باشد، چه حکمی دارد؟ جواب: استفاده کارمندان از امکانات بیت المال در ساعات رسمی کار به مقدار متعارفی که مورد ضرورت و نیاز است و شرایط کاری بیانگر اذن به کارمندان در این مقدار از استفاده است، اشکال ندارد و هم چنین استفاده از امکانات بیت المال با اذن کسی که از نظر شرعی و قانونی حق اذن دارد، بدون اشکال است. در نتیجه اگر تصرفات شخصی شما در بیت المال به یکی از دو صورت مذکور باشد، چیزی در این رابطه به عهده شما نیست، ولی اگر از اموال بیت المال استفاده غیر متعارف کرده باشید و یا بدون اذن کسی که حق اذن دارد، بیشتر از مقدار متعارف استفاده نمایید، ضامن آن هستید و باید عین آن را اگر موجود باشد به بیت المال برگردانید و اگر تلف شده باشد، باید عوض آن را بدهید و هم چنین باید اجرت المثل استفاده از آن را هم در صورتی که اجرت داشته باشد به بیت المال بپردازید.[3] [1] نک: امام خمینی، تحریرالوسیلة، ج2، ص172 . [2] حر عاملی، محمد حسن، وسائل الشیعة، ج 25، ص 386. [3] اجوبة الاستفتائات، ترجمه فارسی، ص 515.
- [آیت الله شبیری زنجانی] ما هرهفته چند بار برای مسابقه فوتسال به سالن ورزشی می رویم و اول بازی شرط می کنیم که هر تیمی باخت باید پول سالن را حساب کند. آیا این کار ما شرط بندیِ حرام است؟
- [آیت الله بهجت] یک مجتمع مسکونی مشتمل بر چند واحد آپارتمان است که دارای یک سالن ورزشی مشترک می باشد. اقامه نماز جماعت در آن سالن در صورتی که تعدادی از صاحبین واحدها راضی نباشند، صحیح است یا خیر؟
- [آیت الله مکارم شیرازی] من یک زن هستم، به منزل پدرم میروم و درمنزل پدرم کارهای منزل آنان را انجام می دهم، شوهرم با کار کردن درمنزل پدرم مخالف است و میگوید چون من راضی نیستم اعمال واجبی که سایر افراد خانواده انجام می دهند شرعا اشکال دارد. آیا کار من اشکال شرعی دارد؟
- [آیت الله اردبیلی] من در مسجدی فعالیت میکنم که حیاط قابل استفاده و سیمان آن بیش از 700 متر مربع است و می توان برنامه های ورزشی را در حیاط مسجد اجرا کرد. اما چند سال است که عده ای با این کار مخالفت کرده اند و ما مجبوریم سالانه بیش از 300 هزار تومان صرف هزینه ی اجاره کردن سالن ورزشی و ... کنیم. حکم ورزش با شرایط و موارد مذکور را چیست؟
- [آیت الله خامنه ای] چند روز پیش از سر سال خمسی یک تخته فرش جدید برای منزل گرفتم و فرش قبلی کنار گذاشته شد آیا خمس بر این تخته فرش کنار گذاشته شده تعلق می گیرد یا خیر؟
- [آیت الله اردبیلی] آیا بازی شطرنج و تخته نرد در صورتی که برای سرگرمی باشد و برد و باخت در آن نباشد از نظر شرعی اشکال دارد یا خیر؟
- [آیت الله مظاهری] برای زکات فطره میهمان، آیا فرقی بین غذا خوردن در منزل او یا در جای دیگری مثل سالن، هتل و رستوران هست یا خیر؟
- [آیت الله فاضل لنکرانی] ورزشی که در آن برد و باخت مطرح است، مثل مسابقات فوتبال، والیبال، کشتی و... چه صورتی دارد؟ آیا حلال است یا حرام؟
- [آیت الله بهجت] آیا زن علاوه بر مهر وی از اثاثیه منزل نیز سهم الارث می برد یا خیر؟
- [آیت الله فاضل لنکرانی] شخصی یک اطاق از منزل مسکونی خود را به عنوان مغازه قرار می دهد تا در آن کسب و کار کند، آیا باید خمس آن را بپردازد؟
- [آیت الله مظاهری] مسابقات علمی یا ورزشی و مانند اینها که در این زمان متداول است، نظیر اینکه اگر کسی جواب ده سؤال را بدهد جایزهای به او میدهند، جایز و برنده مسابقه، آن مبلغ را مالک میشود و واجب است برای کسی که این مسابقه را برگزار نموده است به قرارش عمل نماید و در صورتی که برد و باخت طرفینی باشد اصل مسابقه حرام و برنده مالک آن مبلغ نمیشود.
- [آیت الله اردبیلی] خوردن و آشامیدن از منزل یا باغ بستگان نزدیک انسان مانند پدر، مادر، فرزند، همسر، برادر، خواهر، عمو، عمّه، دایی، خاله و نیز دوستان و کسی که منزل و کار خود را به انسان محوّل نموده است، در صورتی که اطمینان یا گمان به راضی نبودن آنان نداشته باشد، جایز است.
- [آیت الله مظاهری] اگر شخصی پیش از قرارداد کار را انجام داده باشد، یا بعد از قرارداد به قصد اینکه پول نگیرد انجام دهد حقّی به مزد ندارد.
- [آیت الله سیستانی] زنی که خرج او بر عهده شوهر است و شوهر خرج او را نمیدهد ، میتواند خرجی خود را بدون اجازه از مال او بردارد ، و اگر ممکن نیست چنانچه ناچار باشد و نتواند به حاکم شرع شکایت برد ، و با کار کردن بخواهد مخارج خود را تهیه کند در موقعی که مشغول تهیه مخارج است ، اطاعت شوهر بر او واجب نیست .
- [آیت الله سبحانی] اگر انسان کسی را برای انجام تمام کارهای خودش وکیل کند صحیح است، ولی اگر برای یکی از کارهای شخصی وکیل نماید و آن کار را معین نکند وکالت صحیح نیست.
- [آیت الله بهجت] کار کردن برای کسی که مالش مخلوط به حرام است، و دستمزد گرفتن از او، در صورتی که شخصی یقین ندارد که در مال مورد ابتلای او، حرام وجود دارد، مانعی ندارد و حلال است.
- [آیت الله شبیری زنجانی] کسی که برای تأمین مخارج زندگی در سالهای آینده همچون جهیزیه دختر یا خرید منزل، لازم است پول یا جنسی را کنار بگذارد و بدون این کار نتواند در سالهای آینده مخارج خود را تأمین کند، پول یا جنسی را که کنار میگذارد خمس ندارد.
- [آیت الله فاضل لنکرانی] مستحب است امامِ خطیب در زمستان و تابستان عمامه داشته و ردائی از برد یمانی یا (عدنی) بپوشد و خود را بیاراید، تمیزترین لباسهای خود را بپوشد و بوی خوش به کار برد به طوری که با وقار و سکینه باشد، و قبل از خطابه هنگامی که مؤذن اذان می گوید او بر منبر قرار گرفته باشد تا اذان به پایان رسد و خطبه را آغاز کند، و هنگام صعود بر منبر خطابه روبروی مردم بایستد و سلام کند و مردم نیز با چهره های خود از او استقبال کنند و به چیزی از قبیل کمان و شمشیر (اسلحه) و عصا تکیه کند، و مردم نیز خود را روبروی او قرار دهند.
- [آیت الله شبیری زنجانی] زنی که عقد دائمی شده، نباید بیعذر شرعی بدون اجازه شوهر از خانه بیرون رود و باید خود را برای هر لذّتی که او میخواهد و عذر شرعی برای زن در اجتناب آن نیست، تسلیم نماید و اگر در اینها از شوهر اطاعت کند، تهیّه غذا و لباس و منزل و سایر لوازم منزل او (با در نظر گرفتن شؤون زن) بر شوهر واجب است و اگر تهیّه نکند؛ چه توانایی داشته باشد یا نداشته باشد، مدیون زن است. (گفتنیست که نزدیکی از راه دبر جزء حقوق مرد بر زن نیست و زن میتواند از تسلیم شدن در این زمینه امتناع ورزد. بلکه مرد نمیتواند بدون رضایت زن به این کار اقدام ورزد).
- [آیت الله وحید خراسانی] گاه شخصی انجام کاری را از دولت یا از اشخاص به نحو مقاطعه کاری قبول می کند مانند ساختمان مدرسه یا بیمارستان یا جاده سازی و مانند اینها و در ضمن قرار داد صاحب کار برای اطمینان از عمل مقاطعه کار به تعهدش از او ضمانت نامه بانکی برای مبلغ معینی مطالبه می نماید که در صورت تخلف مقاطعه کار از انجام اصل کار و یا تخلف از شرایط قرار داد برای جبران خسارتهای احتمالی ان تخلف از ضمانت نامه استفاده نماید و مبلغ معین شده را دریافت کند و برای این مقصود مقاطعه کار به بانک مراجعه می نماید و از بانک تقاضای صدور ضمانت نامه ای به مبلغ مورد تقاضای صاحب کار می کند و بانک با دریافت تضمین لازم برای مقاطعه کار ضمانت نامه صادر می نماید و برای صدور ان به نسبت مبلغ مورد ضمانت از مقاطعه کار کارمزد دریافت می کند